TÜRK MİLLİ EĞİTİM SİSTEMİNDE MAARİF KONGRESİ, HEYET-İ İLMİYELER, EĞİTİM ŞURALARI(1921-2021)

ÖNSÖZ        

Milli Eğitim Şûra’ları ile ilgili ilk çabalar daha Kurtuluş Savaşı verilirken ortaya çıkmıştır. Bu çabalardan ilki 25 Mart 1921’de toplanan Telif ve Tercüme Heyetidir. “Telif ve Tercüme Heyeti” toplantısından sonra, Mustafa Kemal Atatürk’ün başkanlığında 16 Temmuz 1921’de Ankara’da “Maarif Kongresi” düzenlenmiş ardından eğitim ile ilgili çalışmalar Heyet-i İlmiye toplantıları adı altında devam etmiştir. Milli Eğitim Merkez Teşkilatının 22 Haziran 1933 tarih ve 2287 sayılı Maarif Vekâleti Merkez Teşkilatı ve Vazifeleri Kanunla hukuki statüsüne kavuşması ile birlikte Eğitim Şûra’ları teşkilatın daimi bir kurumu haline gelmiştir. Eğitim Şûrası, eğitim sistemimizi geliştirerek niteliğini yükseltmek amacıyla bilimsel bir danışma ve karar organı olan Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı bünyesinde yerini almıştır. Talim ve Terbiye Kurulunun temelini 1921 yılında maarifçe kendilerine gönderilmiş eserleri inceleme hizmetlerini yürütmekle görevli " Telif ve Tercüme Dairesi " oluşturmuştur. Telif ve Tercüme Dairesi, 1925 yılındaki III. Heyet-i ilmiye toplantısında alınan kararlar sonucunda yerini 1926 yılında Milli Talim ve Terbiye Dairesine bırakmıştır. 15.6.1946 tarih ve 1946 sayılı Kanunla yapılan düzenleme sonucu, Milli Talim ve Terbiye Dairesinin adı Talim ve Terbiye Dairesi olarak değiştirilmiş. Başkanlığın kadroları yeniden belirlenmiştir. Ayrıca "Maarif Şûrasının adı da "Milli Eğitim Şûrası" olarak değiştirilmiştir. 12.5.1992 tarih ve 21226 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3797 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkındaki Kanun'a göre Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının görevleri ve teşkilat yapısı genel şeklini almıştır (Aktaran: Uysal, 2008). Söz konusu Kanun daha sonra 14 Eylül 2011 tarih ve 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile güncellenerek günümüzdeki halini almıştır.   Bakanlık Merkez Teşkilatı bünyesinde 1921 yılında kurulan Telif ve Tercüme Heyeti çalışmalarını 1926 yılına kadar sürdürmüştür.  Üçüncü Heyeti İlmiye kararları sonrasında 22 Mart 1926 tarihinde ‘789 sayılı Milli Eğitim Teşkilatına Dair Kanun’la yerini ‘Dil Heyeti’ ile ‘Milli Talim Terbiye’ Dairesi’ne bırakmıştır. Eğitim Şûra’ları, Milli Eğitim Bakanlığının en yüksek danışma ve planlama organıdır. Öneri ve tavsiye niteliğinde aldığı kararlarla, Türk Eğitim Sistemine yön verip önemli katkılar sağlamıştır. 1933 yılında Milli Eğitim Merkez Teşkilatının kurulması ile birlikte yasal dayanağını kazanan Milli Eğitim Şûrası ilk toplantısını 1939 yılında yapmıştır (Dinç, 1999). Milli Eğitim Şûra’ları kurulmadan önce bu Şûraların görevlerini Talim Terbiye Dairesi ile 1923, 1924 ve 1925 (1926)’ olmak üzere üç kere toplanan Heyet-i İlmiyeler, üstlenmişlerdir. Millî Eğitim Şûra’ları bir bakıma; Heyeti İlmiyelerin kurumsallaşmış, devamı olarak düşünülebilir (Deniz, 2001). Milli Eğitim Bakanlığı ve Türk Milli Eğitim Sistemi’nin en yüksek danışma organı ve en köklü kurullarından biri olan Milli Eğitim Şûra’larına, Milli Eğitimle ilgili politikaların çizilmesinde, yol gösterici olma rolü verilmiştir. Şûralar; Türkiye’de eğitim sistemini geliştirmek ve eğitimin niteliğini yükseltmek için eğitim ve öğretim ile ilgili konuları incelemekten ve öneri niteliğinde kararlar almaktan sorumludur. 1933 yılında çıkarılan 2287 sayılı Maarif Teşkilatı Hakkında Kanunla Şûraların üç yılda bir toplanması kararlaştırılmış, ancak daha sonra 1995 yılında çıkarılan yönetmelikle dört yılda bir toplanmaya başlamışlardır. Maarif Teşkilatı Kanununun çıkarılmasından altı yıl sonra, 1939 yılında gerçekleştirilen birinci Maarif Şûrası toplantısından günümüze kadar yirmi Milli Eğitim Şûrası toplantısı yapılmıştır.   Şûra toplantılarının başkanı Milli Eğitim Bakanıdır. Komisyonlarda hazırlanan raporlar ve önergeler Şûra genel kurulunda onaylanır veya değiştirilebilir. Onaylanan kararlar Şûra kararı olarak Milli Eğitim Bakanlığına tavsiye olarak sunulur. Milli Eğitim Bakanlığı Şûrada alınan kararları uygular ya da hükümete öneri olarak sunar. Şûra kararlarının uygulamaya geçmesi için Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel kurulunda kabul edilmesi gerekmektedir.  Şûranın tabii üyeleri:  Türkiye Büyük Millet Meclisi Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu Başkanı ve üyeleri, Bakan Yardımcısı, Müsteşar ve Bakanlık merkez teşkilatı birim amirlerinden oluşmaktadır. Şûranın davetli üyeleri: Bakanlık, bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, üniversiteler ile yurtiçi ve yurtdışından meslek odaları, sivil toplum kuruluşları, özel sektör, basın ve yayın kuruluşları, öğrenci ve veli temsilcileri ile eğitim alanında şûra konusuyla ilgili çalışmalarıyla tanınmış uzmanlardan oluşmaktadır.  

Prof. Dr. Vural HOŞGÖRÜR      

Genel Yayın Yönetmeni: Erkan KIRAL

Kapak ve Sayfa Tasarımı: ELA Desing 

Yayıncı Sertifika No:76010

Isbn:978-625-97766-8-2

Baskı: Eylül 2025

© ELA Yayıncılık Zafer Mah. 152. Cad. No:39

Efeler/ AYDIN